Jak dbać o zęby u dzieci? – rozmowa ze specjalistą stomatologii dziecięcej

Od kiedy należy zacząć myć zęby dziecku?

Dbanie o higienę uzębienia naszego malucha warto rozpocząć jeszcze zanim w jego jamie ustnej zaczną pojawiać się zęby mleczne. Bezzębne wały dziąsłowe po karmieniu można przemywać gazikiem zwilżonym przegotowaną letnią wodą / chusteczkami nasączonymi ksylitolem, które można kupić w drogeriach lub aptekach. Specjalnymi nakładkami silikonowymi na palec można delikatnie masować dziąsła i oczyszczać język z resztek pokarmu.

W momencie, gdy zaobserwujemy wyrzynanie się pierwszego zęba wprowadzamy mycie za pomocą szczoteczki i pasty do zębów z fluorem. Ich stosowanie jest bezpieczne pod warunkiem przestrzegania zaleceń:

1) rodzice nakładają odpowiednią ilość pasty na szczoteczkę; zgodnie z zaleceniami panelu polskich ekspertów są to odpowiednio:

-> śladowa ilość lub wielkość ziarna ryżu pasty o zawartości 1000 ppm fluoru (każda pasta na opakowaniu ma podana zawartość fluoru) u dzieci do 3 r.ż. (w przypadku niepokoju rodziców, podejrzenia nieprzestrzegania zaleceń oraz przy zawartości fluoru w wodzie pitnej > 1 mg/L zaleca się pastę do zębów z zawartości mniejszą niż 1000 ppm F)

-> wiek 3-6 lat – w okresie pełnego uzębienia mlecznego zwiększyć należy ilość stosowanej pasty do ziarna groszku

-> u starszych dzieci od 6. r.ż. gdy zaczyna się wymiana uzębienia przechodzimy na pastę o zawartości 1450 ppm fluoru, czyli tzw. „dla dorosłych” w ilości 1-2 cm paska

2) do 8 r.ż. rodzice myją zęby dziecku i to oni odpowiadają za efektywne szczotkowaniu, natomiast samodzielne szczotkowanie wykonywane jest bez pasty pod kontrolą rodzica jako element nauki i adaptacji

3) szczotkowanie powinno się odbywać 2 razy dziennie po posiłkach (po śniadaniu i po kolacji przed snem)

Ważne jest też by pastę nałożoną na włosie szczoteczki nie spadło od razu do jamy ustnej dziecka. By tego uniknąć można palcem „wepchnąć” zalecaną ilość pasty pomiędzy włosie, które powinno być suche – tym również warto pamiętać, ponieważ bakterie lubią wilgotne środowisko, dlatego szczoteczki powinny być przechowywane w suchości.

Po umyciu zębów nadmiary pasty u małego dziecka należy usunąć gazikiem, starsze dziecko powinno je wypluć. Nie zalecane jest płukanie wodą po szczotkowaniu.

Najważniejsze jest kształtowanie prawidłowych nawyków higienicznych i żywieniowych, m.in. wprowadzić zasadę, iż przed snem ostatni kontakt z zębami ma szczotka i pasta – nic już nie jemy, a do picia podajemy dziecku tylko wodę bezsmakową, niegazowaną. Dziecko nie powinno być uspokajane karmieniem, ani zasypiać w trakcie. 

Jaką wybrać szczoteczkę?

Szczoteczki można podzielić na manualne (ręczne) oraz zasilane (elektryczne lub soniczne). Nie ma lepszych i gorszych – każdej należy nauczyć się poprawnie użytkować. Od pierwszego zęba można używać szczoteczek manualnych o miękkim włosiu i sonicznych. Producenci szczoteczek elektrycznych zalecają je od 3. r.ż.

Jaką wybrać pastę?

Pasta nie powinna zachęcać do połykania, dlatego nie są zalecane pasty smakowe. Najlepiej od początku przyzwyczajać dziecko do łagodnie miętowego smaku. Powinna zostać dobrana do wieku dziecka pod względem zawartości fluoru. Może zawierać dodatkowe składniki przeciwbakteryjne np. ksylitol, a dla starszych dzieci również argininę czy związki cyny, a także związki dostarczające minerały niezbędne do remineralizacji pierwszych stadiów próchnicy czy hydroksyapatyt, z którego zbudowane jest szkliwo zębów.

Dlaczego mycie zębów u dzieci jest takie ważne?

Profilaktyka choroby próchnicowej opiera się na 4 filarach: higienie, diecie, fluorze i uszczelnianiu miejsc predysponowanych do rozwoju choroby. Higiena jest tym najważniejszym i zasadniczo powinna być najprostszym do osiągnięcia. Każdy z nas chce dla naszych dzieci jak najlepiej, by były zdrowe i prawidłowo się rozwijały. To powinno dotyczyć także uzębienia – gdy dopuścimy do rozwoju próchnicy, a co gorsza nie rozpoczniemy leczenia i nie zostaną wyeliminowane czynniki, które do niej doprowadziły, to może dojść do jej postępu i objęcia procesem zapalnym żywej części zęba – miazgi,  i tkanek otaczających ząb, co wiąże się z  bólem i stanem zapalnym, który może wymagać nawet hospitalizacji naszego dziecka. Przedwczesna utrata zębów mlecznych jako konsekwencja stanów zapalnych i zaawansowanej choroby próchnicowej jest jedną z przyczyn wad zgryzu. Braki zębów lub ich ból może również powodować trudności w jedzeniu, nieprzybieranie na wadze. Kolejnym ważnym aspektem jest prawidłowy rozwój społeczny dziecka, które z powodu widocznej próchnicy może spotkać się brakiem akceptacji w grupie rówieśniczej czy wyśmiewaniem, upokarzaniem.

Dla rodziców, których powyższe argumenty nie motywują do starań o prawidłową higienę i dietę, może istotna okazać się ekonomia – leczenie próchnicy i jej powikłań jest droższe niż jej zapobieganie.

Kiedy należy zrobić pierwszy przegląd stomatologiczny?

Pierwsza wizyta powinna odbyć się gdy dziecko rozpocznie ząbkowanie, najlepiej przed ukończeniem 1. r.ż. Podczas niej dziecko i rodzice zapoznają się z dentystą, środowiskiem gabinetu stomatologicznego, personelem. Mogą omówić zasady prawidłowej higieny i diety chroniącej przed próchnicą. Dentysta poinstruuje również w jaki sposób praktycznie przeprowadzać szczotkowanie i odpowie na wszystkie pytania rodziców. Oceni ryzyko choroby próchnicowej u dziecka, w tym celu u dzieci poniżej 5. r.ż. konieczna jest również ocena uzębienia rodziców, zwłaszcza matki, gdyż aktywna choroba próchnicowa u opiekunów wiąże się z wysokim mianem bakterii próchnicotwórczych w ich jamie ustnej, które mogą zostać przeniesione do jamy ustnej dziecka – im wcześniej dojdzie do transmisji i kolonizacji, tym większe ryzyko próchnicy u dziecka. Dlatego ważne jest również unikanie zachowań wiążących się z ryzykiem kontaktu śliny rodzica z dzieckiem, m.in. unikanie pocałunków w usta, rączki (u dziecka rączki co chwilę są w jego buzi), oblizywanie smoczka, współdzielenie sztućców.

Rozmowa przeprowadzona ze specjalistą stomatologii dziecięcej Panią Angeliką Kobylińską.

Opublikowany wBlog